Blog

Θυμώνω και εκρήγνυμαι - Πως να το διαχειριστώ;

Γράφει η
Όταν βιώνουμε την οποιαδήποτε μορφή απειλής, αντιδρούμε λιγότερο ή περισσότερο ενστικτωδώς, άλλοτε με φόβο, θυμό ή επιθετικότητα και άλλοτε με μια ανάγκη να κυριαρχήσουμε ή να κυριαρχηθούμε. Ο θυμός είναι ένα απόλυτα φυσιολογικό και σημαντικό αίσθημα που μας δίνει το δικαίωμα να υπερασπιζόμαστε τον εαυτό μας και οτιδήποτε άλλο αγαπημένο και σημαντικό στη ζωή μας, να διεκδικούμε το δίκιο μας, να βάζουμε όρια στους άλλους κ.ά.
Από την ανατολή της ανθρωπότητας, είμαστε όλοι μας προγραμματισμένοι να αντιδρούμε απέναντι σε κάθε σοβαρή απειλή με μια στάση «μάχης ή φυγής». Μια απειλή ενεργοποιεί πάντα αισθήματα και συμπεριφορές που έχουν μια έντονα επιθετική χροιά που μας δίνουν τη δυνατότητα να αμυνθούμε, να αγωνισθούμε ή να διαφύγουμε. Αυτό σημαίνει πως, μεταξύ άλλων, η επιθετικότητά μας είναι απαραίτητη για την επιβίωσή μας ως είδος.
 
Οι περισσότεροι από εμάς βρεθήκαμε κάποια φορά στη δύσκολη θέση να χάσουμε τον αυτοέλεγχό μας και να πληγώσουμε ή να αδικήσουμε τόσο τους εαυτούς μας όσο και αυτούς που έγιναν αποδέκτες του ανεξέλεγκτου ή έντονου θυμού μας. Υπάρχουν, όμως,  και άτομα για τα οποία αυτή η απώλεια ελέγχου δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά συχνό φαινόμενο, που τους δημιουργεί πολλά προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις αλλά και στη ζωή τους γενικότερα. Άλλοι, πάλι, πνίγουν κάθε αίσθημα θυμού εντός τους, στερώντας από τον εαυτό τους μία σειρά σημαντικότατων επιλογών διαχείρισης μιας κατάστασης και δημιουργώντας άθελά τους προϋποθέσεις για την εμφάνιση μιας κατάθλιψης.
 
 Ο θυμός θα πρέπει να μπορεί να εκφράζεται με κάποιον τρόπο
Η συνύπαρξη με άλλους απαιτεί το σεβασμό κάποιων γενικά αποδεκτών αρχών και κανόνων που να τη διευκολύνουν αλλά και να την προάγουν. Η τυφλή υπακοή στο ένστικτο και στην παρόρμηση ανήκει σε άλλες εποχές, όπου η επιβίωση αποτελούσε καθημερινό ζητούμενο, και όχι σε μια οργανωμένη κοινωνία ανθρώπων.
 
Η σημασία των παιδικών βιωμάτων
Ο τρόπος που μαθαίνουμε να διαχειριζόμαστε το θυμό μας στη διάρκεια της παιδικής μας ηλικίας, διαμέσου της αντιμετώπισης των προσωπικών μας αισθημάτων θυμού από τους γονείς μας -κατά κύριο λόγο- αλλά και διαμέσου του τρόπου που οι ίδιοι διαχειρίζονταν το δικό τους θυμό, παίζει καθοριστικό ρόλο στην ενήλική μας ζωή.
Ο τρόπος διαχείρισης της επιθετικότητας διαφέρει από οικογένεια σε οικογένεια και από πολιτισμό σε πολιτισμό. Για παράδειγμα, στις νοτιότερες χώρες της Ευρώπης κάθε είδους συναίσθημα -πολύ περισσότερο ο θυμός- εκφράζεται ευκολότερα απ΄ό,τι στις βορειότερες.
 
Υπάρχουν τρεις κύριοι τρόποι διαχείρισης του θυμού:
 
Απώθηση του θυμού: στην περίπτωση αυτή, η οποιαδήποτε μορφή επιθετικότητας πνίγεται στην κυριολεξία και αποκλείεται από το συναισθηματικό μας ρεπερτόριο. Όμως, η απώθηση του θυμού δεν σημαίνει και εξαφάνισή του. Ο θυμός συνεχίζει τη λανθάνουσα ζωή του εντός μας, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, προσπαθώντας να εκφρασθεί/εκτονωθεί με διάφορους τρόπους. Μια συνήθης συνέπεια ενός ανεπεξέργαστου θυμού είναι η στροφή του ενάντια στον ίδιο τον εαυτό (ενοχοποίηση, αισθήματα ντροπής και αποτυχίας κ.ά.) και η εμφάνιση μιας κατάθλιψης ή διαφόρων άλλων ψυχικών συμπτωμάτων (π.χ. άγχος, φοβίες, κακή διάθεση κ.ά.) αλλά και σωματικών  (π.χ. υψηλή αρτηριακή πίεση, ημικρανία, μυοσκελετικοί πόνοι κ.ά.).
Καταλάγιασμα του θυμού: στην περίπτωση αυτή, δεν προβάλλεται σθεναρή αντίσταση απέναντι στο αίσθημα θυμού ώστε να μη βιωθεί. Υπάρχει επαφή με αυτόν αλλά γίνεται προσπάθεια ελέγχου και άμβλυνσής του με διάφορους τρόπους, τόσο εσωτερικά όσο και προς τα έξω (π.χ. βαθιές αναπνοές, θετικές σκέψεις κ.ά.).
Εκδήλωση του θυμού: στην περίπτωση αυτή, επιτρέπεται στο θυμό να εκφρασθεί με έναν συγκροτημένο, αποφασιστικό αλλά όχι ισοπεδωτικό και καταστροφικό τρόπο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι ενδεδειγμένη ακόμα και μια πιο έμπρακτη αντίδραση της επιθετικότητας (π.χ. προς αποτροπή άμεσου κινδύνου), ενώ σε άλλες μια ανάλογη συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή.
Δεν υπάρχει κάποιος γενικός και απόλυτος κανόνας σωστής διαχείρισης του θυμού. Αναλόγως με την περίσταση, ο οποιοσδήποτε από τους τρεις προαναφερθέντες τρόπους μπορεί να είναι επιβεβλημένος. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η οποιαδήποτε επιλογή είναι το αποτέλεσμα μιας προσωπικής εκτίμησης που με τη σειρά της αντικατοπτρίζει την ωριμότητα του καθενός μας
 
Συγκεκριμένοι τρόποι διαχείρισης του θυμού
 
Ταυτοποίηση του αισθήματος
Για να μπορέσουμε να διαχειρισθούμε ένα συναίσθημα, θα πρέπει να γνωρίζουμε ποιο είναι αυτό. Ερωτήσεις προς τον εαυτό μας του τύπου «Τι νιώθω αυτή τη στιγμή;», «Έχει σχέση αυτό που νιώθω με τη συγκεκριμένη κατάσταση ή είναι ένας τρόπος διαχείρισης/κάλυψης κάποιου άλλου συναισθήματος, π.χ. λύπης;» είναι πολύ σημαντικό να απαντώνται. Σημαντικό είναι, επίσης, να δώσουμε όνομα στο συναίσθημά μας: πρόκειται για θυμό, απογοήτευση, θλίψη, φόβο, ντροπή, ενοχή ή κάποιο άλλο;
 
Βίωση του συναισθήματος 
Θα  πρέπει να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αγγιχθεί από αυτό που διακινείται εντός του, να νιώσει τι συμβαίνει στο σώμα του, ποιες σκέψεις κυριαρχούν, τι παρορμήσεις υπάρχουν. Δεν θα πρέπει να αξιολογούμε αυτό που αισθανόμαστε ως καλό ή κακό αλλά απλά να το βιώνουμε είτε είναι δικαιολογημένο είτε αδικαιολόγητο.
 
Επικοινωνούμε αυτό που αισθανόμαστε
Εκφράζουμε στον άλλον το πως αισθανόμαστε και για ποιον λόγο αλλά και τι θα θέλαμε. Προσπαθούμε να ακούσουμε και τη δική του εκδοχή.
Ένα από τα δυσκολότερα σημεία του χειρισμού αισθημάτων θυμού είναι η διοχέτευσή τους κάπου αλλού, αφού βέβαια βάλουμε πρώτα τα απαραίτητα όρια και ακολουθήσουμε τις παραπάνω οδηγίες.
 
Η φροντίδα του σώματος, με τη μορφή μιας ισορροπημένης διατροφής, ενός καλού ύπνου και μιας φυσικής άσκησης, ηρεμεί τον καθένα και ιδίως αυτούς που έχουν δυσκολίες στη διαχείριση αισθημάτων θυμού.
 
Ένας άλλος τρόπος εκφόρτισης είναι να γράψουμε σε κάποιο προσωπικό λεύκωμα αυτά που αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε και που θα θέλαμε να κάνουμε ή να πούμε. Με τον τρόπο αυτόν, εκφράζουμε με ασφάλεια ακόμα και τις πιο ανεπίτρεπτες σκέψεις και παρορμήσεις μας, χωρίς να βλάψουμε κανέναν.
 
Από πάντα, η διοχέτευση των όποιων έντονων αισθημάτων σε κάποια μορφή τέχνης ή δημιουργικότητας (ζωγραφική, γράψιμο, μουσική κ.ά.) βοηθούσε στην εκφόρτιση της έντασης, ενώ παράλληλα αντιρροπούσε την άσχημη διάθεση με τη χαρά της δημιουργίας.
 

Δείτε επίσης

Το καλάθι είναι άδειο